Kalem aşısı, tohumdan ya da çekirdekten çoğaltılmış, iyi meyve vermeyecek bir ağacın iyi meyve veren başka bir ağaçtan alınan genç dallarla kaynaştırılarak türünün iyileştirilmesidir. Ağaçlar tohumdan çoğaltıldığında yabanileşme eğilimi gösterirler ve büyüdüklerinde istenildiği kalitede ve verimde meyve vermezler. Meyvesi iyi bir ağacın tohumu da kullanılmış olsa, aşılama yapılmadan büyürse o ağacın meyveleri tohumunki kadar kaliteli olmaz. Aşılamaya bir çeşit evcilleştirme de denilebilir.

Aşı, ağacın ne kadar büyümüş olduğuna ve yapılacak mevsime bağlıdır. İlkbaharın gelmesi ile mart sonuna doğru yapılır. Mayıs sonuna kadar da kalır. Farklı çeşit aşılar var, ben kalem aşısını anlatacağım. Kaynak kişi babam*. Çocuk yaştayken, aşı yapanlara bakarak öğrenmiş. O zamandan bugüne, yaklaşık 65 yıllık deneyimine dayanarak anlattı, ben de yazdım. Bir de video çektim.



Gerekli alet-edevatlar:
Minik bir testere
Bahçe makası
Aşı bıçağı
Bıçak
Çekiç
Aşı macunu
5 cm x 1 metre kesilmiş kumaş
Makas

Metinde geçen tanımlar:
Çivi: Kuru ve dayanaklı bir ağaç kullanılarak 1 cm’e 2 cm, bir parmak boyutunda kesilmiş, bir kenarı boyunca ucu inceltilmiş ağaç parçası. Aşılama yapılırken ağaca çakılarak bıçakla açılan yarığın genişletilmesine yarıyor (aşağıdaki fotoğrafta örneği görülebilir).

kalem-asisi-mbcb-02


Kalem: Çoğaltılmak istenen ağaçtan kesilen genç dal. Ucunda tomurcukları, dal boyunca yaprak gözleri olmasına dikkat edilir ve yaklaşık 15-20 cm uzunluğunda bahçe makası ile kesilir.

kalem-asisi-mbcb-03


Aşı çakısı: Aşı bıçağı da denir. Oldukça keskindir. Ucu küttür ve ucunun bir tarafı -karşılıklı- daha incedir.

kalem-asisi-mbcb-23


Aşı macunu: Aşılama yapılan ağacın ve kalemlerin hava alıp zarar görmesini engellemek için sürülen bir macun. Bahçe malzemeleri satılan yerlerde bulunabilir. Macunun olmadığı ya da bulunamadığı zamanlarda taze inek dışkısı ve saman karıştırılarak macun yapılır ve o sürülürmüş.

kalem-asisi-mbcb-21



1-
Çivi hazırlanarak başlanır. Kalemlerin (ağaç dallarının) aşılanacak ağaca yerleştirilmesi için fidanın gövdesini birkaç milim açmada kullanılır. Kuru ve dayanaklı bir ağaçtan, yaklaşık 1 cm’e 1 cm, bir parmak boyunca kesilir ve bir ucu çizgi olacak şekilde inceltilir.

kalem-asisi-mbcb-01


2-
Çoğaltılmak istenen elma ağacından bahçe makasıyla, aşılanacak her ağaç için iki adet kalem (dal) kesilir. Ucunda tomurcukları, dal boyunca yaprak gözleri olan, genç bir dal seçilir ve yaklaşık 15-20 cm uzunluğunda kesilir.

kalem-asisi-mbcb-04


3-
Aşılanacak 2-5 yıl yaşındaki ağaç topraktan birkaç karış yukarıdan testere ile kesilir. Keserken kaydırma yapıp başka yerlerine zarar verilmemesine ve ağacı kırmamaya dikkat edilir. Kesildikten sonra ağacın üstü ve kenarları bıçak yardımıyla düzeltilir.

kalem-asisi-mbcb-05

kalem-asisi-mbcb-06

kalem-asisi-mbcb-07


4-
Bıçak kesilen ağaca paralel şekilde tutulur ve çekiçle vurularak yaklaşık 2-3 cm derinlikte yarık açılır. Hazırlanan çivi içine çakılır ve yarık biraz genişletilir. Çivi ağacın içinde dururken kalemler hazırlanır.

kalem-asisi-mbcb-09

kalem-asisi-mbcb-11

kalem-asisi-mbcb-10

kalem-asisi-mbcb-12

kalem-asisi-mbcb-13


5-
Kalemlerin iki yanından (kesmeye başlanan noktada yaprak gözü olmasına dikkat edilir) aşağı doğru yaklaşık 2-3 cm uzunluğunda bıçakla kabuğu soyulup inceltilir. İki yanının uzunluğu eşit olmalı.

kalem-asisi-mbcb-15


6-
Uçları inceltilen iki kalem, ağacın iki yanına, yarıkları sıfırlayacak şekilde sokulur. Kalemleri oynatmadan çivi çıkarılır, böylece kalemler sıkıştırılır.

kalem-asisi-mbcb-16

kalem-asisi-mbcb-17

kalem-asisi-mbcb-18

kalem-asisi-mbcb-19


7-
Ağacın üstü, kalemlerin iki yanı (ağaca giren kısımları) aşı macunuyla kaplanır.

kalem-asisi-mbcb-20


8-
Hazır edilen kumaştan yaklaşık 15 cm kesilir, enine ikiye katlanır, ağacın ortasına (iki yana eşit sarkacak şekilde) konur. Kalan kumaş da ikiye katlanıp macun sürülen yerleri kapatacak şekilde etrafına sarılır ve bağlanır. Macunu yemek için kargalar ya da başka kuşlar gelip bağlanan kumaşı sökmeye çalışabilirler, bu nedenle kumaş sıkıca sarılmalı.

kalem-asisi-mbcb-22


9-
Mayıs sonuna kadar aşı kalır. Sonra kumaşlar çıkarılır. Ağacın yanına sağlam bir sopa çakılır, kalemler aynı kumaşla sopaya bağlanır. Ara sıra kontrol edilip açılan yer var mı bakılır (mayısta bu işlemin fotoğrafını ekleyeceğim).


Sivas/Gürün’den bir anekdot. Aşı yaparken babam anlattı.
“Eskiden aşıcılar vardı, ilkbaharda -bu zamanda- gelirler bahçedeki ağaçları aşılarlardı. Çok nazlı olurlardı. Hatta ‘Annen helva yaparsa gelirim’ diyenleri olurdu.”

* Temel Karabulut, doğum tarihi 1937, doğum yeri Sivas/Gürün.